Eikenhout herkennen doe je door naar de combinatie van nerf, poriën en zogeheten spiegels te kijken. Vooral die spiegels, lichte glanzende vlekjes of strepen in het hout, zijn kenmerkend. Ze zijn alleen niet op elke eiken plank zichtbaar. Kleur en gewicht geven aanwijzingen, maar zijn op zichzelf geen bewijs.
Zo kun je eikenhout herkennen
Bekijk het hout bij goed daglicht en let op meerdere kenmerken tegelijk. Bij een tafel of kast kun je ook de onderkant en een kopse kant bekijken: dat is de kant waar je op de uiteinden van de houtvezels kijkt.
- De nerf: eiken heeft vaak een duidelijke tekening met zichtbare poriën. Afhankelijk van de zaagrichting zie je rechte lijnen of een golvend vlammenpatroon.
- De spiegels: op sommige planken zie je lichte, soms glanzende streepjes of vlekjes die dwars op de nerf lopen. Dit zijn delen van de brede mergstralen in het hout.
- De kopse kant: daar kun je met een loep vaak zien dat de grotere poriën in rijen langs de jaarringen liggen. Dat heet ringporig hout.
- De kleur: onbehandeld Europees eiken is vaak geelbruin tot bruin. Langs de buitenkant van de oorspronkelijke stam kan lichter spint zitten.
- De hardheid: eiken voelt stevig en hard aan. Druk je met je nagel op een onopvallende plek, dan ontstaat meestal niet snel een deukje. Ook andere harde houtsoorten hebben die eigenschap.
Geen van deze kenmerken geeft in zijn eentje zekerheid. Vooral de combinatie van een duidelijke nerf, rijen poriën en zichtbare spiegels maakt eiken aannemelijk.
Waarom je niet altijd spiegels ziet
De zaagrichting bepaalt hoe de tekening eruitziet. Bij kwartiers gezaagd eiken zijn de brede mergstralen vaak goed zichtbaar als glanzende spiegels. Bij dosse gezaagd hout zie je eerder een vlamtekening. Een plank zonder opvallende spiegels kan dus nog steeds van eiken zijn.
Ook noesten zijn geen betrouwbaar herkenningspunt. Sommige eiken planken hebben er weinig, terwijl andere juist veel noesten en scheuren laten zien. Dat verschil zegt meer over de selectie van het hout dan over de houtsoort.
Massief eiken, fineer of een eikenprint?
Een meubel met een eikentekening is niet automatisch van massief eiken. Kijk waar mogelijk naar een onafgewerkte rand, de onderkant of de binnenkant van een kast.
- Massief eiken: de plank bestaat uit hout. De nerf en jaarringen lopen door in de kopse kant, al ziet de tekening daar anders uit dan op het oppervlak.
- Eikenfineer: een dun laagje echt eiken zit op een andere ondergrond, zoals plaatmateriaal. Aan een onafgewerkte rand kun je soms de lagen zien.
- Laminaat of folie: de eikentekening is een print, geen echt eiken oppervlak. Bij meerdere delen kan precies hetzelfde nerfpatroon terugkomen.
Afgewerkte randen kunnen de opbouw verbergen. Dan is het op basis van de buitenkant niet altijd te zien of het om massief hout, fineer of een print gaat.
Eiken herkennen als het hout behandeld of verkleurd is
Olie, beits, verf en verwering kunnen de oorspronkelijke kleur veranderen of de houttekening verbergen. Donkerbruin hout hoeft daarom geen donkere houtsoort te zijn: ook eiken kan door een behandeling donker worden. Kijk bij een meubel liever eerst onder een lade of aan de onderkant dan dat je een zichtbare plek beschadigt.
Blauwzwarte vlekken rond een oude spijker kunnen bij eiken ontstaan door een reactie tussen ijzer en tannine in het hout. Zo’n vlek is een aanwijzing, maar geen sluitende test: ook andere tanninerijke houtsoorten kunnen verkleuren.
Lijkt de nerf op eiken, maar zie je geen spiegels? Dan kan het nog steeds eiken zijn, maar ook een andere ringporige houtsoort, zoals essen. Vergelijk in dat geval vooral de kopse kant en de nerf op meerdere vlakken. Voor zekerheid kan een houtdeskundige een onbehandeld stukje hout onderzoeken.